Konutu terk etmeme, halk arasındaki adıyla ev hapsi, şüpheli veya sanığın belirlenen konuttan izinsiz çıkmamasını zorunlu kılan bir adli kontrol türüdür. Amaç, tutuklamaya başvurmadan kişiyi cezaevi dışında ve yakın denetim altında tutmaktır (CMK m.109/3-j).
Bu tedbir uygulanacaksa, öncelikle kişinin “konutu” somut olarak belirlenir; denetim, çoğu durumda elektronik izleme (elektronik kelepçe) ile yapılır. Yükümlülüğe aykırı davranılması hâlinde tedbir ihlali oluşur ve tutuklama gündeme gelebilir.
Hukuki Çerçeve (Kısa Özet)
- Dayanak: CMK m.109 ve devamı (adli kontrol), m.100 (tutuklama nedenleri).
- Niteliği: Tutuklamaya alternatif ve daha hafif bir koruma tedbiri.
- Uygulama Alanı: Kural olarak tüm suç tiplerinde koşulları varsa uygulanabilir; ayrıca tutuklama yasağı olan hâllerde de adli kontrol hükümleri devreye girebilir (CMK m.109/2).
Hangi Mahkeme Karar Verir?
- Soruşturma aşaması: Cumhuriyet savcısının istemi üzerine Sulh Ceza Hâkimliği karar verir (CMK m.110/1; 5235 s. Kanun m.10). Tutuklamaya itiraz merciinin konutu terk etmeme yönünde adli kontrole çevirerek tahliye verdiği durumlar da olabilir.
- Kovuşturma aşaması: Ceza davasına bakan mahkeme (ve itirazı inceleyen mahkeme) karar verebilir.
Şartlar (Neden ve Gerekçe)
Ev hapsi kararı verilebilmesi için tutuklama koşullarının arka planı aranır:
- Kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller bulunmalı (CMK m.100).
- Tutuklama nedeni mevcut olmalı:
- Kaçma ihtimali ya da buna işaret eden somut olgular,
- Delilleri karartma ihtimali,
- Katalog suçlar bakımından (CMK m.100/3) kanunun varsaydığı tutuklama nedenleri.
Mahkeme önce kuvvetli şüpheyi, ardından tutuklama nedenlerini tartar; tutuklamaya kıyasla daha hafif bir seçenek yeterli görüldüğünde konutu terk etmeme tercih edilebilir.
Tedbirin Amacı ve Denetimi
- Kişinin belirlenen konutta kalmasını sağlamak, kaçma ve delil karartma risklerini asgariye indirmek.
- Elektronik kelepçe ile coğrafi sınır çizilir; sistem ihlal durumunda alarm üretir.
- Yükümlü, cihazların kurulumu ve çalışır vaziyette tutulması dâhil tüm teknik kurallara uymakla yükümlüdür. Engelleme, çıkarma veya kapsama alanı dışına çıkma ihlaldir.
Süreler Ne Kadar?
Adli kontrol statüsündeki ev hapsinde süreler, davanın niteliğine göre sınırlandırılır (CMK m.110/A özeti):
- Asliye ceza kapsamındaki işler: En çok 2 yıl; zorunlu hâllerde +1 yıl uzatma gerekçeyle mümkündür.
- Ağır ceza kapsamındaki işler: En çok 3 yıl; zorunlu hâllerde uzatma yapılabilir. Bazı ağır suç tiplerinde toplam uzatma 4 yılı aşamaz.
- Çocuklar için: Süreler yarı oranında uygulanır.
- Periyodik gözden geçirme: Soruşturmada savcının istemiyle sulh ceza hâkimi, kovuşturmada mahkeme, en geç 4 ayda bir tedbirin devamını değerlendirir (CMK m.109/4).
Hüküm kesinleştiğinde yargılama sürecine ait ev hapsi tedbiri kendiliğinden kalkar.
Nasıl Kaldırılır? Nasıl İtiraz Edilir?
- Kararı öğrenmeden itibaren 2 hafta içinde itiraz edilebilir (CMK m.111).
- Süre geçse bile, tedbirin kaldırılması veya hafifletilmesi her zaman talep edilebilir; savcının görüşü alınır, hâkim/mahkeme genellikle 5 gün içinde karar verir.
- Uygun görülürse ev hapsi yerine başka adli kontrol yükümlülükleri getirilebilir ya da kapsamı daraltılabilir (CMK m.110/2).
Tedbirin Var olup Olmadığı Nasıl Öğrenilir?
- Soruşturmada: Kısıtlama (gizlilik) kararı yoksa dosya incelenerek görülebilir; gizlilik varsa inceleme mümkün değildir.
- Kovuşturmada: Dava dosyasına erişim mümkündür; sanık dosyayı inceleyip suret alabilir.
İhlal Durumu
Belirlenen alanın dışına çıkma, elektronik izlemeyi etkisizleştirme/çıkarma gibi davranışlar ihlal sayılır. İhlal hâlinde mahkeme, koşullara göre tutuklama kararı verebilir ya da tedbiri ağırlaştırabilir.
Cezadan Mahsup (İndirim) Meselesi
Genel olarak adli kontrol altında geçen süre cezada mahsup edilmez (CMK m.109/6). Ancak konutu terk etmeme istisnadır:
- Ev hapsinde geçen iki gün, ceza mahsubunda bir gün sayılır.
- Örnek: 6 ay ev hapsinde kalan kişi hakkında mahkûmiyet çıkarsa, yaklaşık 3 ay cezasından düşülür.
Tedbir Ne Zaman Sona Erer?
- Soruşturmada: Kovuşturmaya yer olmadığı kararı (KYOK) verilirse kendiliğinden biter.
- Kovuşturmada: Beraatle kendiliğinden kalkar; mahkûmiyette hükmün kesinleşmesiyle yargılama aşamasına özgü tedbir sona erer.
Önemli Not
Bu metin genel bilgilendirme amaçlıdır; her dosyanın koşulları (delil durumu, kaçma/karartma riski, suç tipi, kişisel durum vb.) farklıdır. Somut dosyanız için profesyonel hukuki değerlendirme almanız en doğru yaklaşım olacaktır.