Arabuluculuk, özel hukuk alanında doğan uyuşmazlıkların, tarafların serbest iradeleriyle seçtikleri bağımsız ve uzman bir üçüncü kişi (arabulucu) aracılığıyla, dava açılmadan önce ya da dava sürerken çözüme kavuşturulmasını amaçlayan bir alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemidir.
Bu süreçte taraflar, arabulucunun yönlendirmesi ve kolaylaştırıcı rolü sayesinde sorunlarını güvenli ve dengeli bir ortamda görüşür; birlikte kabul edecekleri bir çözüm üzerinde uzlaşmaya çalışırlar. Sürecin sonunda bir anlaşmaya varılırsa, bu anlaşma üzerine mahkemeden “icra edilebilirlik şerhi” talep edilebilir.
- Dava açılmadan arabuluculuğa gidilmişse, şerh, uyuşmazlığa bakmaya görevli ve yetkili mahkemeden istenir.
- Dava devam ederken arabuluculuk yapılmışsa, şerh davaya bakan mahkemeden alınır.
İcra edilebilirlik şerhi taşıyan anlaşma, ilam niteliğinde belge kabul edilir.
Eğer görüşmelerde bir uzlaşma sağlanamazsa, taraflar her zaman mahkeme yoluna başvurma hakkına sahiptir. Arabuluculuk, yargılamanın yerine geçen bir işlem değil; yargısal yolları tamamlayan ve destekleyen bir çözüm tekniğidir.
Arabuluculuğun Türleri
- Zorunlu Arabuluculuk: Kanunun belirlediği bazı davalarda, mahkemeye gitmeden önce arabuluculuğa başvuru mecburidir.
- İhtiyari Arabuluculuk: Tarafların, dava açmadan veya dava sürerken kendi iradeleriyle arabuluculuğa yöneldikleri durumdur.
Arabuluculuğun Sağladığı Avantajlar
- Yargılama için harcayacağınız zamanı ve enerjiyi önemli ölçüde azaltır.
- Mahkeme sürecine göre genellikle daha kısa ve ekonomiktir.
- Taraflar, arabulucuyu kendileri seçebilir, böylece sürecin güvenilirliğine katkı sağlanır.
- Uyuşmazlığın her aşamasında başvurulabilir; dava başlamış olsa bile arabuluculuk mümkündür.
- Görüşmeler tam gizlilik içinde yürütülür. Bu özellik, özellikle ticari itibar veya aile yaşamıyla ilgili hassas konularda önem taşır.
- Çözüm ortak şekilde bulunduğu için, anlaşmadan sonra taraflar arasındaki sosyal ve ekonomik ilişkiler zarar görmeden sürdürülebilir.
- Arabuluculuğa gitmek, mahkemeye başvurma hakkınızı ortadan kaldırmaz; uzlaşma olmazsa yargı yoluna devam edebilirsiniz.
Sonuç
Arabuluculuk; anlaşmazlıkları kısa sürede, daha az maliyetle ve tarafların ihtiyaçlarına uygun şekilde çözme fırsatı sunar. Gizlilik, gönüllülük ve tarafsızlık ilkeleri üzerine kurulu bu yöntem, hem iş dünyasında hem de kişisel ilişkilerde barışçıl ve sürdürülebilir çözümler üretebilmek için güçlü bir alternatiftir.