Ceza Hukuku

Ceza hukuku, toplum düzenini korumak amacıyla hangi insan davranışlarının suç sayılacağını, bu davranışların hangi şartlarda işlendiğinde cezai sorumluluk doğuracağını ve işlenen suçlara hangi yaptırımların uygulanacağını belirleyen bir hukuk dalıdır. Başka bir ifadeyle, haksızlık oluşturan eylemleri ve bunlara bağlanan yaptırımları düzenleyen kurallar bütünüdür.

Ceza Hukukunun Amacı

Devletin en temel görevi, toplumda hukuka dayalı bir düzen oluşturmak ve bunu sürdürebilmektir. Hukuk kuralları; bireyler arasındaki ilişkileri düzenleyerek, barış ve güven ortamının devamını sağlar. Ceza hukuku da bu genel amaca, kendi araçlarıyla katkıda bulunur. Suç ve ceza düzenlemeleri sayesinde bireyler, hangi fiillerin yasaklandığını ve hangi davranışların yaptırımla karşılaşacağını önceden bilebilir.

Ceza Hukukunun Özellikleri

Toplum düzeni yalnızca hukuk kurallarıyla değil, ahlak, gelenek ve dini değerlerle de desteklenir. Ancak bu normların aksine, ceza hukukunda kurallara aykırılık hâlinde yaptırımlar devlet gücüyle uygulanır. Devlet, ceza hukukunu kullanırken hukukun temel ilkelerine sadık kalmalı ve cezai yaptırımları “son çare” olarak görmelidir.

Ceza hukuku, suç teşkil eden eylemleri belirleyip bunlara yaptırım öngörürken, bu yaptırımların caydırıcı yönüyle de hukuki değerlerin korunmasına hizmet eder. Örneğin, kasten yaralama suçunun (TCK m.86) düzenlenmesi kişilerin vücut dokunulmazlığını; cinsel saldırı suçunun (TCK m.102) tanımlanması ise bireylerin cinsel dokunulmazlığını güvence altına alır.

Maddi Ceza Hukuku

Ceza hukuku, kendi içinde çeşitli alt dallara ayrılır. Maddi ceza hukuku, bir fiilin suç sayılabilmesi için hangi unsurları taşıması gerektiğini, cezai sorumluluk için hangi koşulların arandığını ve suç işlendiğinde uygulanabilecek yaptırımları inceler. Aynı zamanda suçun işlenmesine bağlanan diğer hukuki sonuçları da değerlendirir.

Ceza Hukuku Genel ve Özel Hükümler

Maddi ceza hukuku iki ana bölüme ayrılır: Genel hükümler ve özel hükümler.

• Genel hükümler, bütün suçlar için geçerli olan ortak ilkeleri ve cezalandırma koşullarını içerir.
• Özel hükümler ise tek tek suç tiplerini (kasten öldürme, hırsızlık, işkence, rüşvet, zimmet vb.) tanımlar.

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu da bu yapıya uygun olarak iki kitaptan oluşur: 1-75. maddeler “Genel Hükümler”, 76-345. maddeler ise “Özel Hükümler”dir.

Ceza Muhakemesi Hukuku

Ceza muhakemesi hukuku, bir suç işlendiği şüphesiyle başlayan ve bu şüphenin doğrulanıp doğrulanmadığını, suçun kim tarafından işlendiğini ve uygulanacak yaptırımı belirlemeyi amaçlayan yargılama sürecini düzenler. İddia, savunma ve yargılama aşamalarından oluşan bu süreç; şüpheli, sanık, mağdur ve diğer ilgili kişilerin hak ve yükümlülüklerini belirleyen kuralları içerir.

Ceza Hukukunun Temel İlkeleri

Ceza hukukunun adil uygulanabilmesi için birtakım ilkeler geliştirilmiştir:

• Suçta ve cezada kanunilik
• Belirlilik ilkesi (suç tanımlarının açık olması)
• Kıyas yasağı
• Örf ve âdetle suç ve ceza konulamaması
• Ceza kanunlarının geçmişe yürütülmemesi

Bu ilkeler, kişilerin keyfi uygulamalara karşı korunmasını ve haklarının güvence altına alınmasını sağlar.

Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesi

Anayasa’nın 38. maddesi ve TCK’nın 2. maddesi uyarınca, hangi fiillerin suç olduğu ve bu fiillere hangi cezaların uygulanacağı kanunla açıkça belirlenmelidir. Kanunda açıkça suç olarak tanımlanmayan bir davranış nedeniyle kimseye ceza verilemez; yine, kanunun öngörmediği bir neden dolayısıyla ceza artırılamaz. Bu ilke, bireylerin hangi eylemlerin yasaklandığını öngörmesini ve suç olmayan bir davranıştan dolayı cezalandırılmama güvencesine sahip olmasını sağlar.

Kıyas Yasağı

Türk Ceza Kanunu’nun 2/3. maddesi, ceza hukukunda kıyasa izin verilmediğini açıkça belirtir. Yani kanunda suç olarak gösterilmeyen bir fiil, başka bir suçla benzerlik taşıdığı gerekçesiyle cezalandırılamaz. Ceza hukukunda hâkim, kanun boşluklarını kıyas yoluyla doldurup yeni suç tanımı oluşturamaz.

Bununla birlikte, yasak olan kıyas yöntemidir; kanun hükümlerinin yorumlanması kıyas yasağı kapsamına girmez. Yorum, mevcut kuralın anlamını ortaya çıkarmaya yönelik fikrî bir faaliyet iken; kıyas, mevcut kuralı genişletip yeni bir suç tanımı yaratmaktır.

Sonuç

Ceza hukuku, bireylerin hak ve özgürlüklerini güvence altına alan, aynı zamanda toplumsal düzeni koruyan temel bir kamu hukuku alanıdır. Hangi davranışların suç olduğunu ve bunların yaptırımlarını önceden belirleyerek kişilerin hukuki güvenlik içinde yaşamasını sağlar. Maddi ceza hukuku, ceza muhakemesi hukuku ve temel ilkeler birlikte, adaletin sağlanmasında ceza hukukunun omurgasını oluşturur.

Bu yazıda; ceza hukukunun kapsamı, amacı, ilkeleri, kıyas yasağı ve kanunilik ilkesi gibi başlıklar hakkında genel bir çerçeve sunulmuştur. Her somut olayın farklı koşulları bulunabileceğinden, hukuki sorunlarda uzman görüşü almak en sağlıklı yoldur.